Şeyh Hasan Onar

Şeyh Hasan Onar (Onar Dede), 13. yüzyılda yaşamış, Malatya’nın Arapgir ilçesine bağlı Onar Köyünün kurucusu, saygın bir Türkmen şeyhi ve Alevi-Bektaşi inanç önderidir. Oğuzların Bayat oymağına mensup olup anne tarafından Hz. Ali soyundan (Ehl-i Beyt) gelmektedir.

Tarihçe ve Köyün Kuruluşu

Şeyh Hasan Onar, 1224 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad’ın kendisine zaviye vakıf arazisi olarak bağışladığı ferman ile bugün kendi adını taşıyan Onar köyünü kurmuştur. Bölgeye yerleşmesiyle birlikte köy, sınır boylarında kendisine bağlı Türkmen aşiretlerinin inanç, eğitim ve yönetim merkezi durumuna gelmiştir.

Şeyh Hasan Onar, bölgede bilinen en eski cemevi olan Onar Büyük Ocak Cemevi’ni (zaviyesini) kurarak kültürel ve inançsal mirasının temellerini atmıştır. Kendisinden sonra oğlu tarafından da aynı köyde Şeyh Bahşiş Cemevi adında ikinci bir cemevi (meydanevi) kurulmuş olup, her iki tarihi yapı da günümüze kadar korunarak ulaşmayı başarmıştır.

Şeyh Hasan Onar Efsaneleri

Halk kültüründe Şeyh Hasan Onar’ın manevi şahsiyeti ve kerameti etrafında şekillenmiş iki önemli efsane anlatılmaktadır:
Kuru Değneğin Yeşermesi (Yurt Yeri) Söylencesi: Şeyh Hasan Onar, yurt edineceği yeri belirlemek amacıyla elindeki kuru değneği toprağa dikmiş ve “tutmak istemezdim ama değneğim burada yeşerdi, yurt yeri belli oldu” demiştir. Aradan geçen asırlara rağmen ulu bir ağaca dönüşen bu kuru değnek, günümüzde Onar köyünde Şeyh Hasan Onar’ın türbesinin yanında varlığını sürdürmektedir. Ayrıca Şeyh Hasan’ın, yerleştiği Dişterik yazısında ekip biçtiği toprakların gelecekte çevre köylüler tarafından satın alınacağına dair öngörüsü de yıllar içinde gerçekleşmiştir.

Kazan Aşının Bereketi Söylencesi: Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad, ordusuyla sefere giderken Onar Dede’nin bulunduğu bölgeden geçer ve askerlerinin ile atlarının aç olduğunu belirtir. Şeyh Hasan Onar, ocakta kaynayan tek bir kazan aş ile sultanın üç bin yaya ve üç bin atlı askerini doyurur. Atlar için de yanındaki tek bir torba arpayı ölçekle adaletli şekilde dağıtır. Onar Dede’nin askerleri “hiçbir ata çift yem verilmemesi” yönünde uyarmasına rağmen, bir askerin atına çift ölçek yem vermesi sonucu o at çatlayarak ölür. Yaşanan bu olay üzerine Onar Dede’nin kerameti ve adaleti karşısında Sultan Alâeddin hayretler içinde kalır ve hayır duasını alır.

Türbesi

Şeyh Hasan Onar’ın vefatının ardından Onar köyü meydanına inşa edilen türbesi, kuru değneğin yeşerdiğine inanılan ulu ağaç ve tarihi cemevleriyle birlikte günümüzde de inanç turizmi açısından Malatya’nın ve Arapgir’in en önemli kültürel ziyaret noktalarından biridir.