Tohma Çayı

Tohma Çayı (Tohma Suyu), Doğu Anadolu Bölgesi’nde Fırat Nehri’nin en önemli kollarından biri olan ve Malatya il topraklarının büyük bir kısmını sulayan ana akarsudur^[1][2]. Malatya il sınırları içerisindeki uzunluğu 52,5 kilometre olup, yıl boyunca debisi yüksek ve suyu bol olan bir akarsu niteliğindedir^[2].

Hidroloji ve Kaynakları

Tohma Çayı’nın en uzun kolunu Uzunyayla’dan doğan Yukarı Tohma oluşturur^[2]. Akarsuyun bir diğer önemli kolu ise Tahtalı Dağları’ndan doğan Hacılar Tohması’dır^[2]. Bu iki büyük kol Akçatoprak Düzü mevkisinde birleşerek Tohma Çayı’nın ana yatağını meydana getirir^[2].

Tohma Çayı’na güzergâhı boyunca kuzey ve güney yönlerden çok sayıda yan dere ve çay katılır^[2]:

• Kuzey Kolları: Halavun Çayı ve Ebreme Çayı^[2].
• Güney Kolları: Dipsiz Çay, Sultansuyu, Beylerderesi, Horata Çayı ve Orduzu Çayı^[2].

Bu kollarla beslenerek su hacmi büyüyen Tohma Çayı, Malatya Ovası’nı geçtikten sonra Karakaya Baraj Gölü alanında Fırat Nehri’ne dökülür^[2].

Coğrafi ve Sosyo-Ekonomik Rolü

Tohma Vadisi, Malatya bölgesini İç Anadolu’ya bağlayan doğal bir ulaşım ve geçiş koridoru işlevi görür^[1]. Çay, geniş Malatya Ovası’nı doğu ve batı yönünde ikiye bölerek tarımsal alanların sulanmasında hayati rol oynar^[3][2]. Üzerinde sulama amacıyla inşa edilmiş Medik Barajı bulunmaktadır^[2]. Ayrıca fauna açısından sazan, yayın ve kum balığı gibi türlerin yanı sıra tatlı su kaplumbağası, yengeç ve tatlı su midyesine ev sahipliği yapmaktadır^[2].

Kanyonlar ve Doğa Sporları

Tohma Çayı yatağı boyunca oluşan sarp kanyonlar, bölgenin doğa turizmi ve alternatif spor imkânları açısından önemli merkezleridir:

• Tohma Çayı Kanyonu (Darende): Darende ilçe merkezinde, Somuncu Baba Cami ile Taş Köprü arasında yer alan 8 kilometre uzunluğundaki sarp kanyondur^[1]. Dik kayalıklardan oluşan kanyonda rafting, trekking, kaya tırmanışı ve foto safari yapılmaktadır^[1]. Somuncu Baba Boğazı ve Balıklı Göl (Doğal Akvaryum) ile birlikte “Kesin Korunacak Hassas Alan” ve “Nitelikli Doğal Koruma Alanı” tescil edilmiştir^[2].
• Tohma Ozan Kanyonu: Darende’nin Ozan köyünden başlayıp Akçadağ’ın Aşağıköy Mahallesi’nde sona eren 18.730 metre uzunluğundaki kanyondur^[1][2]. Yüksek su debisine ve doğal mağaralara sahip alan koruma altındadır^[1][2].

Tarihi Mimari

Tohma Çayı üzerinde tarihi süreçte inşa edilmiş önemli taş mimari yapılar bulunmaktadır:

• Kavlak Köprüsü: Darende İbrahim Paşa Mahallesi’nde Tohma Çayı üzerinde yer alan, düzgün kesme taştan yapılmış 3 gözlü Osmanlı dönemi eseridir^[1].
• Nadir Köprüsü: Darende Nadir Mahallesi’nde yer alan 23 metre uzunluğunda ve 3 metre genişliğinde Son Osmanlı Dönemi mimarisini yansıtan 3 gözlü köprüdür^[1].
• Tarihi Su Kanalları: Darende kanyon kayalıklarının yamaçlarında oyulmuş kanallar vasıtasıyla geçmişte Somuncu Baba Cami’ne su taşınmıştır^[1].