Malatya, Doğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat Havzası’nda yer alan, tarihi ve kültürel bereketiyle bilinen bir Büyükşehir belediyesi statüsündeki ildir. Doğusunda Elazığ ve Diyarbakır, kuzeyinde Erzincan ve Sivas, batısında Kahramanmaraş, güneyinde ise Adıyaman illeri ile komşudur.

Adının Kaynağı

Şehir tarih boyunca Kültepe vesikalarında “Melitae”, Hitit metinlerinde “Maldia”, Asur kaynaklarında “Melid” veya “Milidia”, Urartu belgelerinde “Melitea” ve Roma döneminde “Melitene” olarak anılmıştır. Hititçe’de “bal ve meyve bahçesi” anlamına geldiği ifade edilen Malatya adı, zamanla Arapça kaynaklarda “Malatiyye”, Türk döneminde ise günümüzdeki halini almıştır.

Coğrafya ve İklim

Malatya, yüksek plato ve dağlardan oluşan, kuzeyden güneye hafif bir eğimle uzanan bir ova üzerinde kuruludur. İlin güneyini boydan boya kaplayan sıradağların en sembolik zirvesi 2544 metre yüksekliğindeki Beydağı‘dır. İlin en önemli akarsuyu doğu sınırını belirleyen Fırat Nehri olup, Malatya Ovası’nı Tohma Suyu ikiye bölmektedir. Bölgede genellikle yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlı geçen sert bir karasal iklim görülürken, baraj göllerinin etkisiyle yer yer Akdeniz ikliminin etkileri de hissedilir.

Tarihçe

Malatya’da yerleşik hayatın izleri yaklaşık 10 bin yıl öncesine, Fırat kıyısındaki höyüklere kadar uzanmaktadır. Şehrin ilk kuruluş yeri, dünyanın ilk devlet yapılanmasının ve bürokrasinin doğduğu merkez kabul edilen Arslantepe Höyüğü‘dür. Arslantepe’den sonra şehir merkezi Roma döneminde bugünkü Battalgazi (Eski Malatya) bölgesine taşınmıştır. 1838 yılında Osmanlı ordusunun karargâhını şehre kurmasıyla halk, Eski Malatya’dan 10 km güneydeki Aspuzu bağ evlerine göç ederek bugünkü Malatya’nın temellerini atmıştır. Malatya, Cumhuriyetin ilanının ardından 20 Nisan 1924 tarihinde il statüsü kazanmıştır.

İdari Yapı ve İlçeler

Malatya, 12 Kasım 2012 tarihinde kabul edilen 6360 sayılı kanunla büyükşehir statüsüne kavuşmuştur. Mevcut Büyükşehir Belediye Başkanı Sami Er‘dir. İlin merkez ilçeleri Battalgazi ve Yeşilyurt dahil olmak üzere toplam 13 ilçesi bulunmaktadır:

• Akçadağ, Arapgir, Arguvan, Battalgazi, Darende, Doğanşehir, Doğanyol, Hekimhan, Kale, Kuluncak, Pütürge, Yazıhan ve Yeşilyurt.

Ekonomi

Malatya ekonomisinin temel direği, yöre halkının “mişmiş” adını verdiği Malatya Kayısısı‘dır. Türkiye’nin taze kayısı üretiminin %55’inden fazlasını karşılayan il, dünya kuru kayısı üretiminin ise yaklaşık %65-80’ini elinde bulundurarak “Dünya Kayısı Başkenti” unvanını almıştır. Sanayide ise tekstil ve gıda sektörleri istihdamda lokomotif konumundadır. Ayrıca Hekimhan-Hasançelebi bölgesindeki demir yatakları ve Pütürge‘deki profillit yatakları Türkiye’nin en önemli maden rezervleri arasındadır.

Kültür ve Turizm

Şehir; Malatya Müzesi, UNESCO Dünya Mirası listesindeki Arslantepe, tarihi Beşkonaklar, Yeni Cami (Hacı Yusuf Taş Camii) ve Selçuklu eseri olan Malatya Ulu Camii gibi çok sayıda yapıya ev sahipliği yapar. Modern dönemde şehre kazandırılan Şehir Kütüphanesi ve 100. Yıl Kent Parkı kültürel ve sosyal yaşamın yeni odak noktalarıdır (Konuşma Geçmişi). Şehir ayrıca İnönü Üniversitesi ve Turgut Özal Tıp Merkezi ile bölgenin önemli bir sağlık ve eğitim merkezidir.

Malatya Mutfağı

Bulgur ve etin temel kaynak olduğu Malatya mutfağında 70’ten fazla köfte çeşidi bulunmaktadır. Kağıt kebabı, Malatya Analı Kızlı Köftesi, içli köfte ve kayısıdan hazırlanan çeşitli tatlılar şehrin dünyaca ünlü lezzetleridir.