Pütürge

Pütürge, Malatya ilinin güneydoğusunda yer alan, 1.181 km² yüzölçümüne sahip ve Malatya il merkezine 73 km uzaklıkta bulunan tarihi ve dağlık bir ilçedir^[1]. Denizden yüksekliği 1.250 metre olan ilçe, engebeli coğrafi yapısı, zengin maden rezervleri ve köklü yöresel kültürüyle öne çıkmaktadır^[2][1].

Tarihçe ve İdari Yapı

Pütürge’nin bilinen ilk adı “güzel yer” veya “istenen yer” anlamına gelen İmrun’dur^[1]. Yaklaşık 300 yıl önce bir köy olarak kurulan yerleşim, idari açıdan şu tarihsel süreçlerden geçmiştir^[1]:

• 1877: Bucak statüsü kazanarak Kâhta ilçesine (Adıyaman) bağlanmıştır^[1].
• 1892: Elazığ iline bağlanmıştır^[1].
• Cumhuriyet Dönemi: Malatya iline bağlanarak ilçe statüsünü almıştır^[1].

Coğrafi Yapı ve İklim

Pütürge, oldukça sarp ve engebeli bir topoğrafyaya sahiptir; ilçe genelinde düz arazi yok denecek kadar azdır^[1]. İlçe topraklarını, Fırat Nehri’ni besleyen ana kollardan biri olan Şiro Çayı‘nın geniş vadisi ile bu vadiyi çevreleyen dağlık ve ormanlık alanlar oluşturur^[1]. Tarım alanları genellikle dağ ve tepelerin yamaçlarında yer alır^[1]. Ayrıca ilçe sınırlarındaki Karadere (Haydaran) / Karapınar Mevkii tescilli “Nitelikli Doğal Koruma Alanı” statüsündedir^[3]. Yaban hayatı açısından ayı, kurt, sansar, domuz ve az sayıda dağ keçisine ev sahipliği yapmaktadır^[3].

Ekonomi, Madencilik ve Yöresel Ürünler

İlçe ekonomisi tarım, hayvancılık, arıcılık ve madenciliğe dayanmaktadır^[4][2]:

• Pirofilit ve Metalik Madenler: Türkiye’nin tek, dünyanın ise sayılı pirofilit (profillit) yatakları Pütürge’de yer almaktadır^[2]. Bunun yanı sıra ilçe demir ve bakır madenleri açısından da zengindir^[2].
• Pütürge Geven Balı: Yüksek rakımlı yaylalarda yetişen geven bitkisi özlerinden elde edilen, aroma ve besin değeri yüksek coğrafi işaret adayı özel bir bal çeşididir^[4].
• Pütürge Dermanı ve Mutfak Kültürü: Nohut, buğday, mısır, kabak çekirdeği ve ay çekirdeğinin kavrulup baharatlar ve yöresel otlarla öğütülmesiyle hazırlanan kahvaltılık “Pütürge Dermanı” ilçeye özgü lezzetlerdendir^[4]. Ayrıca kırmızı üzüm, üzüm pekmezi, tereyağı ve çökelek ilçenin temel gıda ürünlerindendir^[1].

Gezilecek Yerler ve Tarihi Eserler

• Tarihi Yapılar: Şiro Çayı’na bakan Gerar (Kerar) Kalesi harabeleri, Çeçeli Hamamı ve Uzuntaş köyünde yer alan Dilber Kalesi ilçenin öne çıkan tarihi mekânlarındandır^[1].
• Doğal Gezi Alanları: Tepehan beldesi üzerinden geçilen Nemrut Dağı, Kubbe Dağı, Yandere ile Büyüköz arasındaki Karasu mevkii, Tepehan Mesire Yeri ve Ormaniçi Mahallesi’ndeki tescilli Anıt Çınar Ağacı gezilebilecek doğal alanlar arasındadır^[1][3].

Ulaşım

Malatya il merkezinden (Sivas Caddesi üzerindeki Doğu Garajı) kalkan Pütürge Birlik minibüsleri ile ilçeye yaklaşık 1,5 saatlik bir yolculukla ulaşım sağlanmaktadır^[1].